PAYLAŞ

‘İwko’. Yıllarca ona yoldaşlık eden, yari, aşkı, sevdalısı Atê Don (Döne Ana) böyle hitap ediyordu. Biz de yeri geldikçe bu isimle ondan bahs edeceğiz.
Âtê Don vi râ, İwko’da go…
25. Mart 2015 günü Hak’ka yürüyene kadar birbirlerinden ayrılmadılar.
Kürt Alevi Halk Âşığı İwko (İbrahim Çatalgöz) 
Yılan Ovası bir yamacında yüksek Nurhak Dağı, Engizek Dağları Koç dağları ve aşağı yamaçlarıyla Gölbaşı Pazarcık boylarına açılan bir kale gibidir. Yıllarca balta girmemiş ormanlarından hezân çekilirdi dört bir yamaca. Yaylaklardan kışlaklara inen Aşiretler topraktan taştan damlarını bu yüksek ovanın ardıçlarından kara çamlarından örerlerdi. Katır ve öküzlerle büyük bir işçilikle getirilen ağaçların geçtiği patikalar aynı zamanda şairlerin ozanların sazbandların da yürüme yolları idi. Gah merkep sırtında gah yaya böylece muhabbetlere demlere gidilirmiş…
Âpi İwık (İwko amca) bu yolları çok arşınlamış. Nurhaktan inip Gölbaşı Pazarcığa doğru giden yola düşerseniz, sağdan tekrar geldiğiniz tarafa yükseklere doğru Çağlayancerit yoluna rastlarsınız. Bu yüksek yaylalarda kurulu köyler Sinemilli Aşiretindendirler. Şıxraşânlar olarak bilinen kabileler ve obalar yerleşik köyler haline geldikten sonra da zaman içerisinde birbirleriyle ilişkilerini kesmediler. Hem aşiret ve akrabalıklar hem de Alevi Kızılbaş süreği bu coğrafyalarda bir çok gidiş gelişlere ve edebi, kültürel, müzikal aktarımlara da tanıklık etmiştir. İwko bu tanıklıkların yaşayan örneği idi.
Milyân Kulyân Şıxraşân pâşe Gonig (Bozlar)… gibi büyük köylerin yanında yukarılara doğru başka yollar, Yılan Ovasına Ayran Pınarına gider ve Tawkalyân, Şerbet gibi köylerle Nurhak Dağlarına, Kopân (Alçiçek) Gallavızân Çiftlik Ambar ile Ekinözü ve Elbistan boğazlarına açılır. Bu tüm saydığım yolları gençlik ve sonrasında sırtında sazı ile gönül gözünün açıldığı her yere gitmişti İwko. Kantarmadan coşkuyla söz ederdi. Gücük, Köseyahya, Soycâx, Malap, Ağcaşar, Kopân, Mirâlyân tüm bu köyleri dolaşmış bir çok eski kabileyi ve aileyi tanıyordu. Demde cemde düğünde seyranda bayramda cenazede her vesileyle giderken sazını ayırmazmış yanından…
Çok geniş bir üretim yelpazesi olan ustamızın, Kürtçe, Türkçe, geleneksel ve özgün, folklorik ve lirik bir çok örnek eseri mevcut. Semahlar ve deyişler de okuyan iwko gelenekten gelen bir çok hakikatli, dede, pir ve aşık ile muhabbet eylemiş yaşayan bir kaynakça daha da önemlisi feyz alınacak bir insani kamil idi.
Tv10 vesilesiyle Büyük bir aşk ile gitmiştik Kameraman Kemal Demir ile birlikte. Sevgili editörümüz Sinemillili Deniz Osoy özellikle büyük bir ısrar ve heyecanla İwko‘ya gidin çekin demişti.
Gidin çekin… İyi ki ısrarla gidin demişti Deniz can. Çünkü bizi beklediğini anlayacaktık varınca kapısına. Zar zor bulduğumuz köyündeki evinin köşesinde elinde bastonu arabadan inişimizi dinliyordu… Mihman olup uzun uzun kayıtlar aldık İwko ve Atê Don ile… Sonraki yıllarda da uğradık yanına, ışığından ve enginliğinden beslenmeye çalıştık. Bize bıraktıklarını yeri geldikçe dostları sevenleri ile paylaşacağız.


İwko‘nun araştırmacı-yazar Doğan CEREN‘nin, “Kalbini Göz Kılanlar-Âmâ Yazar, Şair, Ozan, Dengbêj ve Müzisyenler Antolojisi-“ adıyla Chiviyazıları yayınevi tarafından yayınlanan kitabındaki kısa biyografisini aktararak devam edelim…


“Halk arasında Îvki Kor ve Kör İbo olarak tanınan İbrahim Çatalgöz; 03.05.1932 Kahramanmaraş-Çağlayancerit ilçesine bağlı Bozlar Köyü’nden dünyaya geldi. Kimlik bilgilerinde doğum yeri Pazarcık olan Îvko’nun anlatımıyla babası; Karabilal sülalesinden (Alevi-Kürt Aşireti olan Sinemilli’lerden) Mehmet Ağa’nın oğlu Halil’dir. Kendisi doğduktan bir süre sonra babası vefat eder. Sinemilli Aşireti’nin bir alt kolu olan Şığreşili annesi kendisini ve kız kardeşini büyük sıkıntılar içinde tek başına büyüttü.
6 aylıkken geçirdiği çiçek hastalığından gözlerini kaybeder. Bu konuda kendisinin anlatımı şöyledir: “Bu hastalığın tedavisi için annem beni Gölbaşı’nın Belveren köyünde bir kadının yanına götürmüş. Bu kadının yaptığı yanlış bir ilaç sonucu gözlerimi kaybetmişim.”
Îvko Ağrı’dan gelip Pazarcık’taki bir Alevi Kürt Köyü’ne yerleşen Mamado’nun (Qullo olarak da bilinir) kızı: Döne Hanımla evlenmeye karar verir. Bu evlilikten; Halil, Asef, Arzu, Aşe, Fatma ve “İnşallah aklı ve bilgisiyle ona benzer. Ama kaderi onun kine benzemez.” diyerek 1970’lerin gençlik liderlerinden Deniz Gezmiş’in ismini koyduğu Deniz isimli 6 çocuğu bulunmaktadır.
Çocukluğu doğduğu köyde geçen ve okuma şansı olmayan Îvko, on beş yaşlarında saz çalmaya başlar. Aşık, saz çalmayı nasıl öğrendiğini şu sözlerle dile getirmektedir: ”Benim Şığreşlardan İsmail isimli bir dayım vardı, ondan öğrendim. Parmaklarımı bir iplikle kendi parmaklarına bağlar, elime verdiği küçük bir sazla perdelerin yerini hafızama kaydetmemi sağlardı. Bu şekilde bir süre öğrenmeye çalıştım. Bu konuda kendim de çok istekli olduğum için saz çalmayı öğrenmem zor olmadı.
En çok köylerine gelen Elbistan Kantarma Köyü pirlerinden ve “perdeleri çok güzeldi” dediği Tacım ve Muhammed Mustafa pirleri dinlediğini, zamanla bu pirlerden öğrendikleriyle kendisini geliştirdiğini belirtmektedir. Aşık, daha sonra sözlerini yazdığı kendi eserlerini de okumaya başlar. Elbistan’ın hemen tüm Alevi Kürt köylerini dolaşmış, gittiği tüm köylerde; ya yapılan toplantılarda, yada kaldığı eve toplanan köylülere deyiş ve kendi eserlerini söyler. Elbistan’ın bu köylerinde müzik icra etmenin dışında; Pir Tacım, Ali Ekber, Muhammed Mustafa ve Mehmet gibi pirlerin de bulunduğu cemlere katılıp deyiş söyler. Aynı biçimde Pazarcık’ın köylerini de dolaşan Âşığın, Kahramanmaraş bölgesinde halk arasında sevilerek dinlenen çok sayıda kaseti bulunmaktadır.
Ibrahim-Catalgoz
Bu kasetlerin bir kısmında okuduğu 13 eserini Araştırmacı/Yazar Mehmet Bayrak’ın Hazırladığı, Dr. Nura Cewarî ve Zozan Ozmanîan’ın katkıda bulunduğu üç ciltlik “KÜRT MÜZİĞİ, DANSLARI ve ŞARKILARI MÛZİK, DANS Û ŞARQÎYÊN KURDΓ isimli Antoloji çalışmasının ikinci ve üçüncü ciltlerinde notalarını da ekleyerek vermektedir. Ayrıca aynı eserleri: Alî Alxasî de “JI MERAŞÊ XEBEREK HAT“ isimli kitabında yer vermektedir.
Âşığın çoğunu cem, cemaat ve dost meclislerinde okudu eserlerinin çoğu ne yazık ki kayıt altına bile alınamamıştır. Çoğu son derece elverişsiz koşullarda yapılmış teyp kaydı olan eserinin bir kısmına kitabımızda yer verilmiştir. Görüşmemizde Âşığın, Maraş ağzıyla okuduğu Kürtçe eserlerinden ikisi şöyle:
(1)
Wara bilmaz
Le le sale isal lı kare mezene aze tu kara nakım.
Aze sarı sıbe barı bırbange
Aze la barı derı bave tera herım warım.
Be sıka sıka ….barı naze xa la bakım bilmaz
Qu tu…
Aze be darı tamure be çar kılaman
Xalke xay dalalo aze la
Vita vite şıvanan la qiya qiya xorızan
La qula qule dav gulan
Aze ba hele malan kevım
Be darı tamure xelke xey delal kibar
Eze ja xave rakım be mal
Royna çave mın be mal be mal

Ay leee
Qu tu wa we ji razı nevu
Tu deste xwe bıde deste mında
Yayla be yayla qani be qani
La sar dılavan la bın marxan
La şavan la nıvi şave
Aze ve da qufake kım
La davi naqavan la davi nalan
Aze la xara mina kavake….be mal
Wara be mal
Savra dıle mın bel
Ronya çave mın be mal
Wara dalal dalal dalal
Mın go qoni ağaye mın qonaye ki gıra
Havalno dalalno qoni ağaye mın qonayeki gıra
Tama la har araki vanagıra
Çıma la qulê vı zamani zılmaye ne xatıra
Agar tu la mın ray navu
Da hara mına dalxa dıle te bımıra
oy oy oy
Le le
Mın go tu ma la kası mavina ve la tayile xe dagıra
Ba şane la cara ma wara Ayle Zılal
Go zatı Xızıra
Uy go lo lo dalalo wara
Az qurbano wara az ele vırım
Wara barbaye kesı mekawa
Kame hevdu na terkinin
Lo sababe cane mıno
Kame be xatıre hew nawırın
Oy oy oy
(2)
Aw zamana çımayi haya
Qadır haya qa namaya
Oy oy
Lele haval mın çır kir ye
Ta çıma cevaba xa davra daya
Le namaye le namaye
Xade bala xaye daye
Ew qula çıma nayi rata
Na vicdana na maramata
Gaze mala we qurbeyi bşevitinim
Harkasaki la mamalakata xa hasrata
Aman aman
Bozulmiş bu kötü zaman
Awe dast mı tammur u soza
Ta dale mın kıra bahar u yaza
Lawek wara va barbayı kasi makava
İstaga xa ja mı bıxvaza
Haval haval az çır bıkım
Kaynak: Âşıkla yapılan görüşmeler / Doğan CEREN
***************

devam edecek….

 

1 YORUM

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here